# Beginners' Guide/Post-Installation (Polski)

Tip: To część wielostronicowego artykułu Przewodnik Początkującego. Kliknij tutaj jeśli wolisz czytać przewodnik w całości.

Summary help replacing me
Ta sekcja obejmuje ważne czynności dokonywane po instalacji, t.j. aktualizacja systemu i dodawanie konta uzytkownika.

## Post-Installation

Gratulujemy i witamy w twoim nowym systemie Arch Linux!

Twój nowy system Arch Linux to funkcjonalne środowisko GNU/Linux gotowe do personalizacji. Możesz zbudować elegancki zbiór potrzebnych Ci narzędzi lub cokolwiek chcesz czy potrzebujesz do swoich celów.

Zaloguj się na konto roota. Przeprowadzimy konfiguracją pacmana i aktualizację systemu jako root.

Note: Konsole wirtualne 1-6 są dostępne. Możesz przełączać się między nimi używając `Alt+F1...F6`

### Aktualizacja

#### Synchronizacja i aktualizacja systemu używając pacmana

Teraz zaktualizujemy system używając pacmana. Pacman to menedżer pakietów (package manager) Arch Linuksa. Zarządza całym systemem pakietów i pozwala na instalację, usunięcie, downgrade pakietu (korzystając z cache), zarządzanie własnoręcznie skompilowanymi pakietami, automatyczne rozwiązywanie zależności, lokalne i zdalne szukanie, i wiele więcej. Pacman będzie używany do ściągnięcia pakietów z zewnętrznego repozytorium i ich instalacji w twoim systemie.

#### Zapoznanie się z pacmanem

Pacman to najlepszy przyjaciel użytkownika Archa. Nauczenie się, jak używać pacmana jest mocno zalecane. Spróbuj:

    $ man pacman

Tip: Jeśli uważasz linie tekstu za zbyt długie, możesz wyeksportować zmienną `$MANWIDTH`:

    # export MANWIDTH=80

Po więcej informacji, zobacz stronę Pacman lub przeczytaj Pacman rosetta, jeśli szukasz porównania działania pacmana z innymi menedżerami pakietów.

#### /etc/pacman.conf

Żeby wprowadzić zmiany dotyczące wyboru repozytoriów lub opcji pacmana, edytuj `pacman.conf`:

    # nano /etc/pacman.conf

Repozytoria są opisane niżej; włącz wybrane repozytoria usuwając # z początku linii 'Include =' i '[repozytorium]'.

##### Repozytoria pakietów

Repozytorium to miejsce przechowywania pakietów oprogramowania, które mogą zostać ściągnięte i zainstalowane na komputerze. Opiekunowie pakietów Arch Linuksa (deweloperzy i Zaufani Użytkownicy) opiekują się pakietami w oficjalnych repozytoriach, zawierającymi niezbędne i popularne oprogramowanie, łatwo dostępne za pomocą pacmana. Ten artykuł opisuje tylko oficjalne repozytoria. Zobacz Oficjalne repozytoria po więcej informacji dotyczących szczegółów i zawartości każdego repozytorium.

Note: Gdy wybierasz repozytoria, upewnij się, że odblokowałeś tak linie nagłówkową `[repo_name]`, jak i pozostałe linie, w przeciwnym wypadku repozytorium pozostanie pominięte przy aktualizacji! To bardzo powszechny błąd. Przykładowy wpis powinien wyglądać tak, jak poniżej.

Większość użytkowników powinna wybrać [core], [extra] i [community]. Jeśli chcesz używać aplikacji 32-bitowych w systemie 64-bitowym, włącz repozytorium [multilib] dodając te linie do `/etc/pacman.conf`:

    [multilib]
    SigLevel = PackageRequired
    Include = /etc/pacman.d/mirrorlist

Jeżeli zależy Ci na oprogramowaniu niedostępnym bezpośrednio z pacmana, powinieneś zainteresować się AUR.

##### AUR

Arch User Repository (Repozytorium Użytkowników Archa, AUR) zawiera gałęzie [community] i [unsupported]. Inaczej niż inne gałęzie, [unsupported] nie zawiera binarnych pakietów i nie może być używane bezpośrednio przez pacmana. Ta gałąź to zbiór skryptów PKGBUILD napisancyh przez użytkowników Archa służacych do budowania pakietów ze źródeł z użyciem Arch Build System. Oprogramowanie z [unsupported] zwykle nie jest dostępne w innych repozytoriach. Kiedy pakiet z [unsupported] zbierze wystarczająco dużo głosów, może zostać przeniesiony do [community], jeśli jeden z Zaufanych użytkowinków jest chętny do zaadoptowania go.

Note: Dostępnych jest wiele nakładek na pacmana (AUR Helpers_(Polski)), które umożliwiają transparentny dostęp do AUR.

#### Mirrory

Te same pakiety Archa są przechowywane na wielu serwerach na całym świecie. Wybrane mirrory są wypisane w `/etc/pacman.d/mirrorlist` i uporządkowane według priorytetu. Początkowo `/etc/pacman.d/mirrorlist` zawiera listę wszystkich dostępnych mirrorów, z których część powinna zostać włączona aby przejść dalej.

Note: Jeśli twój nośnik instalacyjny jest stary, plik `mirrorlist` może być przestarzały, co może powodować problemy przy aktualizacji Arch Linuksa z użyciem pacmana (zobacz FS#22510). Dlatego polecane jest uzyskanie aktualnej listy mirrorów w sposób opisany poniżej.

##### Wybranie aktualnych mirrorów

Arch Linux MirrorStatus pokazuje różne paraemtry mirrorów, takie jak problemy z siecią, zbiorem pakietów, czas ostatniej synchronizacji, itp. Mirrorlist Generator używa tych informacji do automatycznej oceny mirrorów znajdujących się najbliżej ciebie według tego, jak są aktualne. Wygenerowana lista może być wstawiona do pliku `/etc/pacman.d/mirrorlist`. Możesz oczywiście odkomentować dowolny mirror (usuń '#' z początku wpisu, aby go odkomentować).

Zobacz Oficjalne Repozytoria, by dowiedzieć się więcej, m.in. szczegółów nt zawartości każdego z repozytoriów.

##### Użycie najszybszych mirrorów

Aby użyć najszybszych mirrorów, odwołaj się do Mirrors_(Polski)#Sortowanie mirrorów.

##### Odświeżenie listy pakietów

Po edycji repozytoriów powinieneś zaktualizować listę pakietów wywołując `pacman` z opcjami `-Sy`. Jeżeli tego nie zrobisz, otrzymasz komunikat "warning: database file for 'multilib' does not exist" podczas kolenego skorzystania z pacmana.

Zmuś pacmana do odświeżenia wszystkich list pakietów z nowego pliku mirrorlist używając:

    # pacman -Syy

Użycie dwóch parametrów `--refresh` lub `-y` zmusza pacmana do odświeżenia wszystkich list pakietów, nawet jeśli uważa je za aktualne. Uruchomienie `pacman -Syy` przy każdej zmianie mirrorów, jest dobrą praktyką i oszczędzi wielu problemów.

Note: Część problemów zgłaszanych na forum Arch Linuksa dotyczy problemów z siecią, które nie pozwalają pacmanowi na odświeżenie/aktualizację repozytoriów (zobacz [1] i [2]). W natywnej instalacji Archa, te problemy mogą zostać rozwiązane przez zmianę programu do pobierania danych używanego przez pacmana (zobacz Improve Pacman Performance_(Polski) po więcej szczegółów). W przypadku Archa będącego gościem w VirtualBox, rozwiązaniem jest użycie "Host interface" zamiast "NAT" w ustawieniach maszyny.

#### Inicjalizacja weryfikacji pakietów

Aby zainicjować weryfikację pakietów, możesz postępować według [poniższych kroków]. Zobacz Pacman-key po więcej informacji.

    $ pacman-key --init

Aby wygenerować główny klucz (master key), potrzebna jest entropia. Powinieneś(aś) naciskać losowe klawisze, ruszać myszą lub przełączyć się do innej konsoli i uruchomić obciążającą dysk komendę, przykładowo `ls -R /`. Po zakończeniu komendy pacman-key, uruchom to polecenie, aby skonfigurować inne klucze.

    $ pacman-key --populate archlinux

Zweryfikuj Master Signing Keys będąc pytanym(ą), ponieważ są one używane do podpisywania (a przez to zaufania) wszystkich innych kluczy opiekunów pakietów.

#### Aktualizacja systemu

Warning: Aktualizacje systemu powinny być przeprowadzane z ostrożnością. Bardzo ważne jest przeczytanie tego przed kontynuacją.

Deweloperzy często dostarczają ważne informacje dotyczące konfiguracji i modyfikacji dotyczących znanych usterek. Użytkownik Arch Linuksa powinien zpoznać się z tymi treściami przed dokonaniem aktualizacji:

- Aktualności Archa. Jeśli nie przeczytałeś(aś) tego przed aktualizacją i napotkałeś błąd, przeczytaj aktualności zanim napiszesz post lub zapytanie na forum!
- Lista mailingowa arch-announce.

Zsynchronizuj, odśwież, i zaktualizuj cały system używając:

    # pacman -Syu

lub:

    # pacman --sync --refresh --sysupgrade

Pacman ściągnie świeżą kopię listy pakietów z serwerów, które zdefiniowałeś(aś) w `/etc/pacman.conf` i przeprowadzi wszystkie dostępne aktualizacje. Możesz zostać zapytany(a) o aktualizację samego pacmana jako pierwszego. W takim przypadku, wpisz yes, a po zakończeniu ponów polecenie `pacman -Syu`.

Uruchom system ponownie, jeśli nastąpiła aktualizacja kernela.

Note: Sporadycznie, podcas aktualizacji mogą nastąpić zmiany w konfiguracji wymagające interwencji użytkownika; przeczytaj wyjście pacmana po wszystkie potrzebne informacje. Przeczytaj Pliki pacnew i pacsave po więcej szczegółów.

Wyjście pacmana zapisywane jest w `/var/log/pacman.log`.

Zobacz FAQ po odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące aktualizacji i zarządzania pakietami.

##### Ignorowanie pakietów

Po uruchomieniu polecenia `pacman -Syu`, cały system zostanie zaktualizowany. Można jednak uniemożliwić przeprowadzenie aktualizacji wybranego pakietu. Typowym scenariuszem może być aktualizacja pakietu, która sprawia problemy z resztą systemu. W takim przypadku, dostępne są dwie opcje; wskaż pakiet(y) jako przeznaczone do pominięcia używając parametru `--ignore` (zobacz `pacman -S --help` po szczegóły) lub trwale oznacz pakiet jako ignorowany dopisując go do linii `IgnorePkg` w pliku `/etc/pacman.conf`. Po więcej informacji, zobacz stronę Pacman.

Pamiętaj, że administrator powinien aktualizować **cały** system używając `pacman -Syu`, zamiast aktualizować wybrane pakiety. Możesz odejść od tego postępowania jeśli chcesz, wiedz jednak, że wiąże się to z większą szansą nieprawidłowego działania systemu lub nawet jego zepsuciem. Większość problemów wynika z selektywnej aktualizacji, ninestandardowej kompilacji i nieprawidłowej instalacji oprogramowania. Użycie `IgnorePkg` w `/etc/pacman.conf` jest więc niezalecane i powinno być stosowane oszczędnie, i jeśli wiesz co robisz. Używanie `IgnorePkg` jest analogiczne do "utraty gwarancji".

##### Model ciągłego wydania Archa

Pamiętaj, że Arch jest dystrybucją ciągłego wydania. Oznacza to, że użytkownik nie musi reinstalować lub przeprowadzać skomplikowanych aktualizacji do najnowszego wydania. Uruchamianie `pacman -Syu` cyklicznie (i pamiętanie o powyższym ostrzeżeniu) utrzymuje cały system aktualnym. Pamiętaj o ponownym uruchomieniu, jeśli nastąpiła aktualizacja jądra.

### Dodawanie użytkownika

Warning: Linux jest środowiskiem wieloużytkownikowym. Nie powinieneś(aś) używać konta roota do codziennych zadań, jest to zła i bardzo niebezpieczna praktyka: konto roota powinno być używane tylko do administracji.

Dodaj konto zwykłego użytkownika, używając jednej z następujących metod. W tym przykładzie stworzymy użytkownika archie:

#### Metoda interaktywna

    # adduser

Zostaniesz poproszony(a) o wprowadzenie kilku informacji w sposób interaktywny:

    Login name for new user []: archie

    User ID ('UID') [ defaults to next available ]:

    Initial group [ users ]:

    Additional groups (comma separated) []: audio,games,lp,optical,power,scanner,storage,video

    Home directory [ /home/archie ]:

    Shell [ /bin/bash ]:

    Expiry date (YYYY-MM-DD) []:

Jak pokazano w przykładzie, powinieneś(aś) wprowadzić dane tylko w Login name (Login) i Additional groups (Dodatkowe grupy), pozostawiając resztę pól pustą.

Lista Additional groups (Dodatkowych grup) w przykładzie jest typowa dla komputera domowego, jest więc polecana dla początkujacych:

- audio - do działań związanych z kartą dźwiękową i powiązanym oprogramowaniem
- games - do możliwości zapisu dla gier
- lp - do zarządzania drukowaniem
- optical - do zarządzania napędami optycznymi
- power - do zezwalania na interakcję z opcjami zasilania (np. wyłączanie dedykowanym przyciskiem)
- scanner - do używania skanera
- storage - do zarządzania urządzeniami przechowującymi dane
- video - do działań związanych z grafiką i akceleracją sprzętową

Po więcej informacji o wypisanych i innych grupach, zobacz Groups_(Polski)#User groups.

Następnie zostanie wyświetlony podgląd nowego konta i możliwość anulowania lub kontynuowania operacji: po naciśnięciu `Enter` konto zostanie stworzone i zostaniesz poproszony(a) o podanie dodatkowych, opcjonalncyh informacji o nowym użytkowniku (np. imię i nazwisko). Potem zostaniesz poproszony(a) o ustawienie hasła do konta.

#### Metoda nieinteraktywna

    # useradd -m -g users -G audio,games,log,lp,optical,power,scanner,storage,video -s /bin/bash archie

Bedziesz musiał(a) ustawić hasło do konta używając `passwd`. Możesz wprowadzić dodatkowe informacje używajac `chfn`.

Można też użyć:

    # useradd -m -g users -G wheel -s /bin/bash archie

Użytkownik dostanie wszelakie prawa przysługujące grupie wheel.

#### Usuwanie konta użytkownika

W razie błędu lub gdy chcesz usunąć konto, użyj `userdel`:

    # userdel -r [nazwaużytkownika]

Opcja `-r` usunie także katalog domowy użytkownika wraz z zawartością i jego skrzynkę mailową.

#### Więcej informacji

Przeczytaj Użytkownicy i grupy po dalsze informacje. Jeśli chcesz zmienić nazwę swojego lub innego użytkownika, przeczytaj stronę Zmiana nazwy użytkownika. Możesz też sprawdzić strony man: `usermod(8)` i `gpasswd(8)`.

Categories:

- Getting and installing Arch (Polski)
- About Arch (Polski)
- Polski